Heilahimnubólga

Kaflar
Flokkur
Útgáfudagur

Heilahimnubólga (e. meningitis) er sýking í himnum sem umlykja heila og mænu og hlífa þessum líffærum.

Allir geta veikst af heilahimnubólgu en algengara er að sjúkdómurinn herji á börn, unglinga og ungt fólk.

Heilahimnubólga getur verið mjög alvarleg ef hún er ekki meðhöndluð fljótt. Fram getur komið lífshættuleg blóðeitrun eða blóðþurrð og valdið varanlegum skaða á heila og taugum.

Bólusetning gegn haemophilus influenzae og meningókokkum C fækkaði snarlega heilahimnubólgu tilfellum meðal barna á Íslandi.

Heilahimnubólga orsakast af bakteríu- eða veirusýkingum. Heilahimnubólga af völdum bakteríusýkingar er þó mun alvarlegri.

Einkenni

Læknir greinir heilahimnubólgu með skoðun, blóðprufu og ef til vill fleiri sértækari rannsóknum.

Ef grunur er um heilahimnubólgu á tafarlaust að leita til læknis. Vaktsími fyrir allt landið er 1700. Í neyðartilfellum hringdu í 112

Myndin sýnir glasapróf

  • Hiti yfir 38°C
  • Slappleiki
  • Höfuðverkur
  • Rauðleit, lítil útbrot sem hverfa ekki þegar glasi er velt yfir þau. Útbrot geta komið fram hvar sem er á líkama. 
  • Hnakkastífleiki
  • Ljósfælni
  • Syfja
  • Meðvitundarskerðing
  • Krampar
  • Ógleði og uppköst

Börn geta auk þess haft eftirfarandi einkenni:

  • Lystarleysi
  • Óróleiki
  • Hávær grátur
  • Stífleiki í líkama, almennur slappleiki og meðvitundarskerðing
  • Afmörkuð útbungandi húð ofarlega á höfði

Smitleiðir

Helstu smitleiðir heilahimnubólgu eru:

  • Hnerri
  • Hósti
  • Bein snerting svo sem með kossum og handabandi
  • Þegar ýmsum hlutum á heimili er deilt til dæmis hnífapörum og tannburstum

Greining

Greining er gerð með því að taka sýni úr mænuvökva.

Hvenær skal leita aðstoðar?

Hringdu í 112 eða farðu tafarlaust á bráðamóttöku sjúkrahúss ef einkenni eru svæsin.

Alltaf ætti að leita með börn á bráðamóttöku sé grunur um heilahimnubólgu. 

Hægt er að fá ráð hjá heilbrigðisstarfsfólki annað hvort á heilsugæslunni eða með því að hringja í vaktsímann 1700 utan opnunartíma.

Finna næstu bráðamóttöku.

Forvarnir

Verndandi bólusetningar eru í boði gegn heilahimnubólgu í ung- og smábarnavernd heilsugæslunnar. Hér er um að ræða heilahimnubólgu af völdum:

  1. Haemophilus influenzae b eða Hib sem gefin er við 3ja, 5 og 12 mánaða aldur
  2. Meningókokka C sem gefin er við 6 og 8 mánaða aldur

Með tilkomu þessarra bólusetninga snarfækkaði tilfellum heilahimnubólgu hjá börnum á Íslandi.

Sjá fyrirkomulag barnabólusetninga á Íslandi 

Hvað get ég gert?

Í vægari tilfellum getur læknir metið að óhætt sé að dvelja heima til að ná bata.

Oftast er þá um fullorðna að ræða sem jafna sig yfirleitt á heilahimnubólgunni án alvarlegra vandamála. Flestum líður betur á 7 til 10 dögum.

Mikilvægt er að huga að eftirfarandi heima:

  • Næg hvíld
  • Taka verkjalyf við höfuðverk eða almennum verkjum, til dæmis paracetamol sem fæst án lyfseðils í apóteki
  • Drekka vel af vökva
  • Ef um ógleði eða uppköst eru að ræða er gott að borða létt fæði og lítið í einu

Fylgikvillar

Heilahimnubólga getur leitt af sér ýmsa fylgikvilla sem geta verið varanlegir eða getur tekið tíma að losna við:

  • Varanlegt heyrnarleysi eða heyrnarskerðing 
  • Vandamál tengd minni og einbeitingu
  • Vandamál tengd hreyfingu og jafnvægi
  • Vandamál tengd líkamsstarfsemi eins og liðbólgur og nýrnavandamál
Var þetta efni hjálplegt?
Markmið vefsins er að veita upplýsingar um öll mál er varða heilsu. Allar ábendingar til að bæta vefinn eru vel þegnar.