Langvinn lungnateppa (LLT)

Langvinn lungnateppa (LLT) er lungnasjúkdómur sem veldur öndunarerfiðleikum því berkjurnar sem flytja loft til lungnanna eru orðnar þröngar og skemmdar. Fólk finnur því fyrir mæði og þreytu.

Langvinn lungnateppa er alvarlegur sjúkdómur sem ekki er hægt að lækna og hann versnar yfirleitt með tímanum. En það eru til meðferðir sem hjálpa.

Langvinn lungnateppa er COPD á ensku (Chronic obstructive pulmonary disease).

Orsakir LLT?

Algengasta orsök langvinnrar lungnateppu eru reykingar þar sem þær geta skaðað lungun til frambúðar. Einnig getur fólk fengið langvinna lungnateppu við innöndun af eiturefnum og gasefnum. Í einstaka tilfellum eru erfðafræðilegar orsakir fyrir langvinnri lungnateppu.

Einkenni

Í fyrstu eru yfirleitt lítil eða engin einkenni. En eftir því sem sjúkdómurinn versnar getur þú fundið fyrir:

  • Mæði, sérstaklega þegar þú ert á hreyfingu.
  • Blásturshljóð við andardrátt.
  • Hósti og slímmyndun.

Fólk sem hefur haft LLT langan tíma er einnig í aukinni hættu á að fá:

  • Sýkingar eins og lungnabólgur
  • Lungnakrabbamein
  • Hjartasjúkdóma

Þú getur fylgst reglulega með einkennum þínum með því að taka LLT-prófið  

Hvernig fæ ég greiningu?

Á heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum er hægt að framkvæma öndunarmælingu (spirometry) til að kanna hvort þú ert með langvinna lungnateppu. Öndunarmælingin felst í því að draga djúpt andann og síðan blása eins fast og hratt og þú getur í rör sem er tengt við tæki. Tækið mælir hversu miklu lofti þú nærð að blása frá lungunum og hversu hratt.

Ef niðurstaðan úr öndunarmælingunni er ekki eðlileg, færðu líklega púst og síðan er prófið endurtekið eftir nokkrar mínútur. Þetta hjálpar við að greina hvort vandamálið sé vegna langvinnrar lungnateppu eða annarra lungnavandamála eins og astma. Fólk með astma fær venjulega eðlilega niðurstöðu úr prófinu eftir að það notar pústið. En fólk með langvinnan lungnasjúkdóm fær ekki eðlilega niðurstöðu þrátt fyrir púst.

Hér getur þú lesið nánar um öndurmælingu.

+ - 12 ástæður fyrir því að fara í öndunarmælingu:
  1. Þú ert, eða hefur verið reykingamaður
  2. Þú ert eldri en 40 ára
  3. Þú hefur haft hósta í langan tíma
  4. Þú hefur fundið fyrir aukinni mæði síðastliðin ár
  5. Þú getur ekki gengið upp stiga án þess að upplifa mæði
  6. Þú hefur gjarnan fundið fyrir hvæsandi öndun undanfarin ár
  7. Þú getur ekki hreyft þig eins mikið og áður
  8. Þú hóstar upp slími jafnvel þó að þú sért ekki með kvefpest
  9. Þú hefur einhverntíma fengið meðferð (t.d. innöndunarlyf) vegna lungnasjúkdóms
  10. Þú hefur einhverjar áhyggjur af lungnaheilsu þinni
  11. Þér líður eins og þú fáir ekki nóg loft
  12. Þú finnur fyrir verk við inn- eða útöndun

Hvað get ég gert?

  • Hættu að reykja - ef þú reykir. Það er það mikilvægasta sem þú getur gert. Það skiptir ekki máli hversu lengi þú hefur reykt eða hversu mikið. Að hætta að reykja mun hægja á sjúkdómnum og þér mun líða betur. Það er aldrei of seint að hætta.
  • Láttu bólusetja þig gegn inflúensu á hverju ári og minnst einu sinni gegn lungnabólgu. Því inflúensur og lungnabólgur geta haft mjög slæm áhrif á lungun og því mikilvægt að vernda þau.
  • Taktu málin í þínar hendur, þú getur viðhaldið lífsgæðum þínum þrátt fyrir sjúkdóminn. Hér er Handbók um Betra líf með langvinna lungnateppu (LLT) þar er að finna mörg góð ráð og hagnýtar leiðbeiningar. Eitt þeirra ráða er að hreyfa sig reglulega. Ef þú þarft stuðning til þess ættir þú að ræða það við lækninn þinn sem getur ávísað hreyfiseðli og með honum getur þú fengið aðstoð við að koma hreyfingu inn í líf þitt.

Hver er meðferðin?

Það eru 4 megin meðferðir við langvinnri lungnateppu:

  • Lyf - Yfirleitt eru púst notuð til að opna betur öndunarveginn og minnka bólgur. Einnig er notast við steratöflur sem minnka líka bólgur.
  • Súrefni - Ef sjúkdómurinn versnar gætir þú þurft að nota súrefni, heilbrigðisstarfsfólk mun líklega mæla hjá þér súrefnismettun.
  • Endurhæfing - þar lærir þú æfingar og leiðir sem auðvelda þér öndun.
  • Skurðaðgerð - Mjög sjaldgæft en þá er skemmdur hluti lungna fjarlægður.

Samskipti við heilsugæsluna

Mikilvægt er að vera í góðum samskiptum við heimilislækninn og fagfólk heilsugæslunnar. Gerðu áætlun um reglulegt eftirlit til heilsugæslunnar með heimilislækninum þínum.

Hafðu samband við heilsugæsluna fljótt ef:

  • Einkenni versna og þú færð andþyngsli í hvíld eða á nóttunni
  • Þú færð lungnasýkingar
  • Þér finnst lyfin ekki virka jafn vel og áður
  • Þú færð brjóstverk

Finndu næstu heilsugæslustöð.

Þessi grein var skrifuð þann 01. desember 2016

Síðast uppfært 17. júlí 2019