Astmi

Kaflar
Flokkur
Útgáfudagur

Astmi (e. asthma) er langvinnur bólgusjúkdómur í öndunarvegi. Helstu einkenni hans eru andþyngsli og mæði. Fólk á öllum aldri getur þjáðst af astma en sjúkdómurinn byrjar oft í barnæsku. Það er engin lækning til við astma en ýmsar fyrirbyggjandi meðferðir eru til sem draga úr einkennum og koma í veg fyrir að sjúkdómur hafi áhrif á daglegt líf.

Einkenni

Algengustu einkenni astma eru :

  • Andþyngsli eða mæði 
  • Flautandi/hvæsandi hljóð við öndun, oftast í útöndun
  • Hósti, einkum á næturnar

Öll þessi einkenni geta versnað tímabundið og er þá talað um astmakast. Áreynsluastmi er ein tegund astma þar sem einkenni koma einungis fram við áreynslu en ekki í hvíld.

Orsakir

Bólga í öndunarfærum og samdráttur í berkjum verður vegna ýmissa erfða- og umhverfisþátta. Orsakavaldar eru oft kallaðir astmavakar en þeir helstu eru:

  • Ofnæmi (rykmaurar, frjókorn, dýrafeldir)
  • Kalt og þurrt loft, reykur (sígarettu/grill), sterk hreinsi- og ilmefni, mygla, loftmengun
  • Öndunarfærasýkingar
  • Áreynsla

Greining

Það er mikilvægt að fá úr því skorið með réttri greiningu hvort um astma sé að ræða og er því fyrsta skrefið að panta tíma hjá heimilislækni. Greining byggist á eftirfarandi þáttum:

  • Heilsufarssögu
  • Mati á einkennum 
  • Öndunarmælingum sem meta lungnastarfsemi: 
    • greina hindrun í loftflæði við útöndun 
    • mæla hámarks útöndunargetu 
  • Svörun við lyfjum, ef grípa hefur þurft til þeirra
  • Ofnæmisprófum

 

Meðferð

Meðferð við astma miðar fyrst og fremst að því að draga úr nálægð við þekkta astmavaka og létta á einkennum. Lyfjameðferð er helsta úrræði við astma og eru það einkum tvenns konar innöndunarlyf (púst) sem notast er við en einnig lyf í töfluformi:

  • Skjótvirkandi lyf er slakar á vöðvum í öndunarvegi innan nokkurra mínútna. Loft kemst þá auðveldar í gegn og öndun verður léttari
  • Fyrirbyggjandi lyf sem notuð eru að staðaldri til að koma í veg fyrir einkenni astma
  • Lyf í töfluformi eru oft nauðsynleg viðbót við innöndunarlyf

Meðferð felur í sér:

  • Stjórn á astmavökum
  • Eftirlit með breytingum á einkennum eða lungnastarfsemi
  • Lyfjameðferð

Hvað get ég gert?

Það er mikilvægt að forðast astmavaka og að fylgja fyrirmælum læknis varðandi lyfjanotkun. Það er mismunandi hvað veldur astmakasti en þær fyrirbyggjandi aðgerðir sem gott er að hafa í huga eru:  

  • Forðast nálægð við ofnæmisvalda 
  • Ástunda reglulegan handþvott til að fyrirbyggja sýkingar 
  • Fá bólusetningu gegn árlegri inflúensu   
  • Vera innandyra þegar loftmengun er mikil  
  • Nota trefil yfir munn og nef í köldu og þurru veðri 

 

Góð samskipti við heilsugæsluna eru mikilvæg. Gerðu áætlun með þínum heimilislækni um reglulega eftirfylgd.

Þú getur haft samband við heilsugæsluna ef þig vantar stuðning til að efla heilsu, auka lífsgæði eða þig vantar hjálp til að ná betri stjórn á aðstæðum þínum.

Á heilsugæslunni starfar teymi fagfólks sem er reiðubúið að styðja þig í vegferð þinni að heilbrigðara og innihaldsríkara lífi.

Þú getur alltaf haft samband símleiðis við hjúkrunarfræðing á heilsugæslunni eða í síma 1700 fyrir utan opnunartíma.

 

Hvernig á að bregðast við í neyðarástandi?

Ef astmaeinkenni verða mjög alvarleg skal leita á bráðamóttöku eða hringja í 112 eftir neyðaraðstoð. Alvarleg astmaköst geta verið lífshættuleg og krefjast skjótrar og sérhæfðrar meðferðar heilbrigðisstarfsfólk.  

https://www.heilsuvera.is/kort/

 

Var þetta efni hjálplegt?
Markmið vefsins er að veita upplýsingar um öll mál er varða heilsu. Allar ábendingar til að bæta vefinn eru vel þegnar.
Senda ábendingu til vefstjóra