Ökklatognun

Tognun á ökkla verður oftast þegar fólk misstígur sig eða mikill snúningur kemur á liðinn. Við ökklann liggja liðbönd og er hlutverk þeirra að halda liðnum stöðugum. Við tognun teygist þannig á liðböndunum að þau lengjast en lengingin gengur stundum til baka á lengri eða skemmri tíma. Þessi áverki getur valdið verk og bólgu, ökklinn getur verið óstöðugur og erfitt getur verið að setja fulla þyngd á fótinn.

Einkenni

  • Eymsli 
  • Verkur 
  • Bólga og mar við ökklann 
  • Sumum finnst erfitt að hreyfa ökklann eða setja fullan þunga á fótinn

Greining

Yfirleitt dugar lýsing á óhappinu og skoðun hjá lækni eða hjúkrunarfræðingi til að greina hvort um ökklatognun sé að ræða. Framkvæmd er röntgenrannsókn ef taldar eru líkur á beináverka. 

Hvað get ég gert?

Fyrsta sólarhringinn eftir tognun er mikilvægt að takmarka frekari skaða.  

Kæling: 
Fyrst eftir áverka og allt upp í einn sólarhring er gott að kæla áverkasvæðið á  1-2 tíma fresti í 15 mínútur í senn. Hægt er að nota kælipoka eða poka með frosnum matvælum. Hafið ávallt eitthvað á milli kælipokans og húðarinnar, til dæmis viskustykki eða tusku.  

Lyfting: 
Með því að hækka undir fæti dregur það úr bólgu á áverkasvæði. Ef legið er út af er gott að setja púða eða teppi undir fótinn, en setja fótinn upp á stól ef setið er.  

Hvíld:  
Mikilvægt er að hvíla ökklann til að draga úr álagi á áverkasvæðinu.

Þrýstingsumbúðir:  
Umbúðir geta dregið úr bólgumyndun og stutt við ökklann. Algengustu umbúðir eru teygjusokkur eða teygjubindi og eiga að vera frá tám og upp á miðjan kálfa. Umbúðir eru yfirleitt hafðar í 3-7 daga meðan mesta bólgan er að hjaðna. Taka á teygjusokk af ökkla áður en farið er að sofa. 

Eftirfylgd:

Eftir um tvær vikur geta flestir gengið eðlilega, en liðböndin gróa á 5-6 vikum. Verkir geta þó varað í nokkrar vikur eftir áverka, en fara minnkandi.   

  • Hlífðu ökklanum við miklu álagi, svo sem íþróttaiðkun á þessu tímabili.  
  • Styrktaræfingar að sársaukamörkum draga úr líkum á endurtekinni tognun.
  • Við íþróttaiðkun er æskilegt að nota ökklasokk eða teip í allt að 12 vikur eftir áverkann. 

Við verkjum er hægt að taka væg verkjalyf s.s. Parasetamol eða Ibúfen.  

Hvenær skal leita aðstoðar?

Leitaðu til næstu heilsugæslu:

Ef þú átt erfitt með að stíga í fótinn eða ökklinn gefur eftir þegar gengið er.  

Leitaðu strax til næstu bráðamóttöku:

Ef fótleggurinn er afmyndaður eða skakkur.  

Finna næstu bráðamóttöku eða heilsugæslustöð.

 

Þessi grein var skrifuð þann 02. nóvember 2020

Síðast uppfært 10. mars 2021