Legslímuflakk

Kaflar
Flokkur
Útgáfudagur

Legslímuflakk (e. endometriosis) hrjáir um 6-10% kvenna. Orsakir sjúkdómsins eru óþekktar. Helstu einkenni eru miklir kviðverkir einkum í kringum blæðingar. Mörg önnur almenn einkenni eru þekkt og því er greining flókin og getur tekið langan tíma. Meðferðir felast aðallega í verkjastillingu og að koma í veg fyrir skerðingu á daglegu lífi. 

Einkenni

Sjúkdómurinn er langvarandi og einkennin mörg og mismunandi. Algengustu einkenni legslímuflakks eru kviðverkir í kringum tíðablæðingar. Önnur þekkt og algeng einkenni eru:  

  • Miklar blæðingar 
  • Slæmir tíðaverkir 
  • Verkir á meðan eða eftir kynlíf  
  • Vandamál tengd meltingarfærum 
  • Bakverkir með leiðni niður í fætur 
  • Þreyta og vanmáttartilfinning 
  • Andleg vanlíðan 
  • Ófrjósemi 

Orsakir

Í eðlilegum tíðarhring verða blæðingar ef engin frjóvgun hefur átt sér stað. Þá hrörnar legslímið og skilst út um leggöng. Af óþekktum orsökum getur legslím sloppið eða komist úr leginu og tekið sér bólfestu í kviðarholinu. Nafn sjúkdómsins, legslímuflakk, er því mjög lýsandi fyrir ástandið. Slímhúð sem sleppur frá legi getur fundist á ýmsum stöðum en þeir helstu eru: 

  • Kviðarhol 
  • Lífhimna 
  • Eggjastokkar 
  • Eggjaleiðarar 
  • Ristill 
  • Þvagblaðra 
  • Þind 
  • Lungnaþekja 

Tíðablæðingar hafa áhrif á legslím hvar sem það er í líkamanum. Með tímanum getur slímhúð sem hefur flakkað á rangan staði orðið til þess að blöðrur og samgróningar myndast sem getur valdið miklum verkjum og óþægindum.  

Greining

Talið er að um 6-10% kvenna séu með legslímuflakk í einhverjum mæli. Þar sem einkenni eru breytileg frá einum tíma til annars og ólík á milli einstaklinga getur tekið langan tíma að greina sjúkdóminn. Til að unnt sé að greina sjúkdóminn rétt þarf að útiloka aðra sjúkdóma. Rannsóknarferlið getur meðal annars innihaldið: 

  • Ítarlega heilsufarssögu  
  • Skoðun hjá kvensjúkdómalækni  
  • Ómun af æxlunarfærum  
  • Kviðarholsspeglun 
  • Segulómun af kvið 
  • Röntgenmynd af lungum  
  • Ristilspeglun 

Það er ekki eðlilegt ástand til lengri tíma að hafa óljósa verki. Ef áhyggjur vakna er ráðlagt að leita til heilsugæslunnar. Oft er hjálplegt vera í góðum samskiptum við heilsugæsluna ef þig vantar stuðning til að efla heilsu, auka lífsgæði eða þig vantar hjálp til að ná betri stjórn á aðstæðum þínum.  

Meðferð

Þar sem einkenni legslímuflakks eru mjög ólík á milli einstaklinga þá er meðferð að sama skapi mismunandi. Áherslan er lögð á að ná góðri verkjastillingu og í þeim tilgangi er notast bæði við verkjalyf og hormónalyf sem draga úr hinum miklu áhrifum tíðahringsins. Í einstaka tilfellum er gripið til skurðaðgerðar, en aðeins þegar lyfjameðferð hefur ekki sýnt tilætlaðan árangur.

Legslímuflakk getur haft mikil áhrif á líf og líðan. Langvarandi verkir geta skert lífsgæði og oft þarf þverfaglegt teymi fólks til að bæta lífsgæðin eins og kostur er. Til viðbótar við heimilislækna og hjúkrunarfræðinga koma kvensjúkdómalæknar, sálfræðingar, félagsráðgjafar og sjúkraþjálfarar oft að þeirri meðferð sem sett er upp í samráði við sjúklinginn.

Hvað get ég gert?

Hver og einn verður að finna út hvað hentar og reynist best. Á heilsugæslunni starfar teymi fagfólks sem er reiðubúið að styðja þig í vegferð þinni að heilbrigðara og innihaldsríkara lífi. Það er mikilvægt öllum að ástunda heilbrigt líferni þ.e. að neyta ráðlagðrar næringar, stunda hreyfingu reglulega, tryggja góðan nætursvefn og huga að andlegri líðan.  

Þú getur alltaf haft samband við hjúkrunarfræðing á heilsugæslunni, á netspjalli á heilsuvera.is eða í síma 1700 utan opnunartíma. 

Hér finnur þú næstu heilsugæslustöð.

Var þetta efni hjálplegt?
Markmið vefsins er að veita upplýsingar um öll mál er varða heilsu. Allar ábendingar til að bæta vefinn eru vel þegnar.