Vörtur

Vörtur (e. warts and verrucas) eru litlir hnúðar á húð sem flestir fá einhvern tíma á ævinni. Þær eru sérstaklega algengar hjá börnum og ungmennum. Flestar eru skaðlausar og hverfa af sjálfu sér með tímanum. Ef þörf er á meðferð er oftast hægt að meðhöndla þær heima með góðum árangri.

Vörtur birtast yfirleitt sem litlir, harðir og hrjúfir hnúðar á húðinni. Þær myndast oftast á höndum og fingrum en geta einnig komið fram undir iljum og annars staðar á líkamanum.

Vörtur geta verið stakar eða margar saman. Þær geta verið húðlitaðar eða aðeins dekkri en húðin í kring. Þær geta haft slétt eða hrjúft yfirborð.

Vörtur undir iljum geta verið aumar eða sársaukafullar, sérstaklega við göngu eða þegar þrýstingur kemur á þær.

Vörtur orsakast af veirum sem sýkja efsta lag húðarinnar. Þær geta borist með beinni snertingu við vörtu eða með óbeinni snertingu, til dæmis við handklæði eða skó. Veiran kemst einnig inn í húðina um smásár eða sprungur.

Yfirleitt nægir skoðun með berum augum til að greina vörtu. Stundum getur þó verið þörf á frekara mati ef óvissa er um greininguna.

Vörtur eru yfirleitt skaðlausar og hverfa oft án meðferðar, en það getur tekið mánuði eða jafnvel ár. Ekki er alltaf nauðsynlegt að meðhöndla vörtu ef hún veldur ekki óþægindum. Meðferð getur komið til greina ef vartan veldur óþægindum eða ef þú vilt reyna að losna við hana fyrr.

Meðferð á heilsugæslu

Ef sjálfsmeðferð hefur ekki borið árangur og vartan veldur verulegum óþægindum getur komið til greina að beita frystimeðferð á heilsugæslu.

Frystimeðferð er ekki endilega árangursríkari en sjálfsmeðferð með salicýlsýru og oft þarf fleiri en eina meðferð. Frystimeðferð getur verið sársaukafull og valdið blöðrum, eymslum og í sumum tilvikum örmyndun.

Sjálfsmeðferð heima er yfirleitt besti fyrsti kosturinn ef meðhöndla þarf vörtu. Vörtuáburður sem inniheldur salicýlsýru fæst án lyfseðils í apótekum og getur verið árangursríkur ef hann er notaður reglulega. Mikilvægt er að fylgja leiðbeiningum á umbúðum og hafa í huga að meðferðin getur tekið nokkrar vikur eða mánuði.

Ekki nota vörtuáburð í andlit eða á kynfæri. Ef þú ert með sykursýki, skerta blóðrás eða skert skyn á meðferðarsvæðinu skaltu leita ráða hjá heilbrigðisstarfsfólki áður en meðferð hefst.

Það sem þarf

• Vörtuáburður (fæst í apóteki án lyfseðils)
• Þjöl
• Eyrnapinni
• Plástur

Framkvæmd

Endurtaktu meðferðina samkvæmt leiðbeiningum á umbúðum. Oft þarf að halda henni áfram daglega í nokkrar vikur og stundum í allt að þrjá mánuði.

• Mýktu vörtuna í volgu vatni í um fimm mínútur
• Þurrkaðu svæðið vel
• Þjalaðu varlega lausa og dauða húð af yfirborði vörtunnar með nokkurra daga millibili. Ekki þjala svo mikið að blæði
• Berðu vörtuáburðinn á vörtuna með eyrnapinna
• Hyldu vörtuna með plástri

Gott að hafa í huga

Til að verja heilbrigða húð má bera þunnt lag af vaselíni á húðina í kringum vörtuna áður en vörtuáburðurinn er borinn á.

Notaðu þjölina eingöngu á vörtuna, deildu henni ekki með öðrum og notaðu hana ekki á heilbrigða húð eða neglur.

Ef húðin verður mjög aum skaltu gera hlé á meðferðinni í nokkra daga. Leitaðu ráða hjá heilbrigðisstarfsfólki ef ertingin er mikil eða lagast ekki.

Leita til heilsugæslu ef:  

• Óvissa um hvort um vörtu sé að ræða
• Mikill sársauki vegna vörtunnar
• Það blæðir úr vörtunni án augljósrar ástæðu eða hún breytist skyndileg
• Vartan er í andliti eða á kynfærum
• Með skert ónæmiskerf
• Sjálfsmeðferð ber ekki árangur
• Vartan er mjög stór eða margar vörtur
• Það eru merki um sýkingu í vörtunni, svo sem roði, bólga eða graftarmyndun

Finna næstu heilsugæslustöð