Nýrnasteinar

Kaflar
Flokkur
Útgáfudagur

Nýrnasteinar (e. kidney stones) eru kristallar eða útfellingar sem myndast í nýrum vegna ójafnvægis á úrgangsefnum. Þvag á að renna hindrunarlaust frá nýrum og um þvagleiðara í þvagblöðru og þaðan um þvagrás út úr líkamanum. Þegar nýrnasteinar stækka geta þeir truflað flæði þvags. Nýrnasteinar geta orsakað mikla verki í baki og síðu og jafnvel valdið sýkingu og skemmdum á nýrum. Ráðlagt er að leita til læknis eða á bráðamóttöku þegar einkenna verður vart til að fá viðeigandi meðferð.

Einkenni

Verkir sem fylgja nýrnasteinum geta verið mjög sárir. Sterkur krampaverkur sem byrjar skyndilega í baki og síðu og leiðir oft niður í nára er helsta merki um að nýrnasteinn sé að reyna að komast leiðar sinnar. Verkir fylgja oft þvaglátum og vanlíðan getur verið mikil.

Algeng einkenni eru:

  • Sárir verkir í baki eða síðu oft með leiðni niður í nára
  • Ógleði og uppköst
  • Hiti og kuldahrollur
  • Aukin þörf fyrir þvaglát og verkur samhliða þvaglátum
  • Dökkt eða blóðlitað þvag

Orsakir

Aðalhlutverk nýrna er að sía úrgangsefni og umframvökva úr blóði og senda hreint blóð aftur út í líkamann. Umframvökvi og úrgangsefni verða að þvagi sem skilst út úr líkamanum um þvagrás. Í þvagi má hins vegar finna ýmis torleyst sölt sem stundum skiljast ekki út heldur verða eftir sem kristallar. Ákveðin lífræn efni eiga að koma i veg fyrir þessar útfellingar en skortur á þeim ýtir undir ójafnvægið og nýrnasteinar myndast. Þeir geta orðið fastir í nýrum eða þvagleiðurum og stíflað flæði þvags. Að drekka of lítið af vatni og neyta of próteinríkrar fæðu eru þekktir áhættuþættir þegar horft er til nýrnasteina.

Greining

Þegar grunur vaknar um nýrnasteina eru lýsingar viðkomandi á sjúkdómseinkennum það helsta sem notast er við til að greina ástandið. Þannig er reynt að staðsetja verki nákvæmlega og oft eru teknar röntgen- eða sneiðmyndir til að staðfesta nýrnasteina og fá upplýsingar um nákvæma staðsetningu þeirra og stærð svo unnt sé að taka ákvörðun um bestu meðferð í hverju tilviki fyrir sig.

Meðferð

Staðsetning og tegund nýrnasteina ásamt sjúkdómseinkennum hafa áhrif á hvaða meðferð gripið er til. Þær helstu eru:

  • Verkjastilling
  • Nýrnasteinsbrjótur: Höggbylgjur sendar á stóra steina til að brjóta þá niður svo þeir geti skilist út með þvagi
  • Speglun: Farið er með speglunartæki upp þvagrás, gegnum þvagblöðru og upp um þvagleiðara til að finna nýrnasteininn en þar er hann brotinn niður eða fjarlægður.
  • Skurðaðgerð: Þegar nýrnasteinar eru mjög stórir og ekki hægt að notast við aðrar meðferðir

Hvað get ég gert?

Til að fyrirbyggja nýrnasteina er mikilvægt að drekka vel af vatni og neyta hollrar fæðu. Mælt er með að neyta próteina samkvæmt ráðlögðu mataræði.

Hvernig bregðast á við í neyðarástandi?

Þegar einkenna verður vart og grunur er um nýrnasteina er ráðlagt að leita læknis eða á bráðamóttöku. Nýrnasteinakast getur verið mjög sársaukafullt og mikilvægt að leita strax læknisaðstoðar.

Hér finnur þú næstu heilsugæslustöð og bráðamóttöku.

Var þetta efni hjálplegt?
Markmið vefsins er að veita upplýsingar um öll mál er varða heilsu. Allar ábendingar til að bæta vefinn eru vel þegnar.