Mótþróaröskun barna

Kaflar
Flokkur
Útgáfudagur

Mótþróaröskun (e. oppositional defiant disorder) einkennist af því að barn er oft reitt, rífst við aðra, sýnir ögrandi hegðun og er hefnigjarnt. Hegðunin veldur skerðingu í samskiptum við jafnaldra, fjölskyldu eða í skóla. Hafa þarf í huga hvort að tíðni og alvarleiki hegðunar sé umfram það sem telst eðlilegt út frá þroska barnsins, kyni og menningu. Umhverfisþættir geta haft áhrif á hegðun barna. Þar má nefna óviðunandi uppeldisaðstæður eða vanrækslu.

Talið er að 1 til 11% barna og unglinga sé með mótþróaröskun. Drengir undir 12 ára eru líklegri en stúlkur til að greinast með mótþróaröskun. Á unglingsaldri er ekki munur eftir kynjum. Á Íslandi hefur mótþróaröskun verið algengasta fylgiröskun ofvirkni með athyglisbresti, ADHD.

Einkenni

Til þess að hegðun barns eða unglings teljist mótþróaröskun þurfa þau að hafa sýnt erfiða hegðun í að minnsta kosti sex mánuði þar sem að lágmarki fjögur af eftirfarandi einkennum koma fram:

Barnið:

  • Missir reglulega stjórn á skapi sínu
  • Eru hörundsárt eða lætur pirrast auðveldlega af öðru fólki
  • Reiðist auðveldlega og eru fullt gremju
  • Rífst við fullorðna
  • Neitar að fara eftir óskum, fyrirmælum og/eða reglum fullorðinna
  • Ergir fólk vísvitandi
  • Kennir öðrum um eigin mistök
  • Er hefnigjarnt

Einkennin eru fokkuð á eftirfarandi hátt:

  • Mild ef hegðun á sér stað í einum aðstæðum
  • Miðlungs ef sum einkenna eiga sér stað í a.m.k. tveimur aðstæðum
  • Alvarleg ef sum einkenna eru til staðar í þremur eða fleiri aðstæðum

Fyrstu einkenni mótþróaröskunar koma oftast fram á leikskólaaldri og fram að unglingsaldri.

Greining

Í frumgreiningu hjá börnum og unglingum er færni þeirra kortlögð, m.a. með mati á vitsmunaþroska. Auk þess eru lagðir fyrir ýmsir skimunarlistar. Ef frumgreining gefur vísbendingar um einkenni mótþróaröskunar er ástæða til að vísa í frekari greiningu. Í nánari greiningu fer fram frekara mat á einkennum með greiningarviðtölum og stöðluðum matstækjum. Auk þess er farið vel yfir þroska-, heilsufars- og fjölskyldusögu. Einnig er upplýsingum aflað frá leikskóla og/eða grunnskóla.

Greining á mótþróaröskun er unnin í þverfaglegum teymum með starfsfólki sem hefur sérhæfða þekkingu á almennum þroska barna. Mælt er með að í teyminu séu barnalæknar/barna- og unglingageðlæknir, sálfræðingur, auk fleiri fagstétta eftir þörfum eins og félagsráðgjafa, iðjuþjálfa, sérkennara, talmeinafræðinga og þroskaþjálfa.

Fylgiraskanir

Algengar fylgiraskanir mótþróaröskunar eru m.a.

· ADHD

· Hegðunarröskun

· Kvíðaraskanir

· Lyndisraskanir

· Fíknivandi

Hvað tekur við eftir greiningu?

Þegar einstaklingur hefur fengið greiningu á mótþróaröskun er mikilvægt að einstaklingurinn og aðstandendur fái fræðslu um röskunina og aðferðir sem gætu hentað þeim vel. Ef um leik- eða grunnskólabarn er að ræða er mikilvægt að samvinna á milli heimilis og skóla sé góð og stofnað sé til þjónustuteymis ef slíkt er ekki til staðar. Þá er aðlögun umhverfis jafnframt mikilvæg.

Hvað get ég gert?

Ef grunur vaknar um að barn sé með mótþróaröskun er fyrsta skrefið gjarnan að fá ráðleggingar í nærumhverfi barnsins. Ef um leik- eða grunnskólabarn er að ræða er best að leita til kennara, skólastjóra, skólahjúkrunarfræðings eða sérfræðinga sem geta óskað eftir frumgreiningu hjá sérfræðiþjónustu leikskóla og grunnskóla í sveitarfélaginu. Einnig er hægt að leita til heimilis- eða barnalæknis eða sjálfstætt starfandi sálfræðinga. Ef athugun leiðir í ljós að nánari greiningar sé þörf er tilvísun send á einhverja af eftirfarandi stofnunum:

· Þroska- og hegðunarstöð (ÞHS)

· Barna- og unglingageðdeild (BUGL) (sé einstaklingurinn í þjónustu þar)

Var þetta efni hjálplegt?
Markmið vefsins er að veita upplýsingar um öll mál er varða heilsu. Allar ábendingar til að bæta vefinn eru vel þegnar.