Tengsl foreldra og ungbarna

Heilbrigður þroski á fyrstu æviárunum leggur grunninn að:

  • Námsfærni
  • Efnahagslegri velmegun
  • Ábyrgri samfélagsþátttöku
  • Ævilangri heilsu
  • Sterkum samfélögum
  • Árangursríku uppeldi komandi kynslóða.

Þessi þrjú myndbönd eru þýdd með leyfi frá Center on the Developing Child við Harvard háskóla. Þau sýna hvernig framfarir í taugavísindum, sameindalíffræði og erfðafræði hafa aukið skilning okkar á því hvernig reynsla barns á fyrstu æviárunum hefur varanleg áhrif á líkama þess og heilastarfsemi, ýmist til góðs eða ills.

Reynslan stýrir uppbyggingu heilans

Grundvallarstoðir heilans eru myndaðar í gegnum ferli sem hefst snemma á ævinni og heldur áfram inn í fullorðinsárin. Einfaldar straumrásir myndast fyrst og flóknari straumrásir byggðar ofan á þær síðar. Erfðir veita grunnteikningu að uppbyggingu heilans en reynsla barns hefur áhrif á hvort og hvernig þessi gen koma fram. Saman móta erfðir og reynsla gæði heilastoðanna og mynda ýmist sterkan eða veikan grunn fyrir allt framtíðarnám, hegðun og heilbrigði. Mótanleiki heilans, eða geta hans til endurskipulagningar og aðlögunar, er mest á fyrstu árum ævinnar og minnkar með aldri.

Sending og svörun móta straumrásir heilans

Einn mikilvægasti áhrifaþáttur fyrir uppbyggingu heila í mótun eru samskipti við umönnunaraðila sem byggjast á „sendingu og svörun“.  Ung börn leita ósjálfrátt eftir samskiptum við aðra með babbli, svipbrigðum og látbragði og fullorðnir svara þeim með samskonar hljóðum og látbragði. Þetta ferli, sem fer fram og til baka með „sendingu“ frá barni og „svörun“ frá fullorðnum, er ómissandi fyrir heilbrigða uppbyggingu heilans, sérstaklega á fyrstu árunum.  

Skaðlega streita hindrar heilbrigðan þroska

Að læra að takast á við mótlæti er mikilvægur hluti af heilbrigðum þroska. Hófleg og tímabundin streita getur ýtt undir þroska en skaðleg streita felst í mikilli og viðvarandi virkjun streitusvörunarkerfis líkamans án stuðnings frá verndandi umönnunaraðila.

Ef enginn umhyggjusamur fullorðinn aðili er til staðar til að vernda börn gegn neikvæðum áhrifum t.d.

  • Fátæktar
  • Vanrækslu
  • Ofbeldis
  • Alvarlegs þunglyndis móður

getur slík reynsla veikt grunnstoðir heila sem er í mótun með langvarandi afleiðingum fyrir nám, hegðun og andlega og líkamlega heilsu. 

Þessi grein var skrifuð þann 13. apríl 2018

Síðast uppfært 16. apríl 2018