Um heilsuvernd grunnskólabarna

Markmið heilsuverndar grunnskólabarna er að efla heilbrigði nemenda og stuðla að vellíðan þeirra.

Heilsuvernd skólabarna er hluti af heilsugæslunni og framhald af ung- og smábarnavernd. Hjúkrunarfræðingar heilsugæslunnar sjá um heilsuvernd skólabarna.

Helstu áherslur í heilsuvernd skólabarna eru forvarnir, fræðsla, skimanir og bólusetningar. Unnið er samkvæmt leiðbeiningum Embættis landlæknis og Þróunarmiðstöðvar íslenskrar heilsugæslu um heilsuvernd grunnskólabarna.

Starfsfólk heilsuverndar skólabarna vinnur í náinni samvinnu við foreldra/forráðamenn, skólastjórnendur, kennara og aðra sem koma að málefnum nemenda með velferð nemenda að leiðarljósi.

Heilbrigðisfræðsla

Skipulögð heilbrigðisfræðsla er veitt í öllum árgöngum og er áherslan að hvetja til heilbrigðra lífshátta. Eftir fræðslu fá foreldrar upplýsingar í tölvupósti um fræðsluna. Þá gefst þeim kostur á að ræða við börnin um það sem þau lærðu og hvernig  hægt er að nýta það í daglegu lífi.

Áherslurnar í fræðslunni eru eftirfarandi:

+ - 1. bekkur

Forvarnir gegn kynferðislegu ofbeldi - „Líkaminn minn”:
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin viti að þau eiga sinn líkama sjálf
  • Börnin viti að kynferðisleg misnotkun er alltaf röng og ekki þeirra sök
  • Börnin viti að þau megi segja NEI
  • Börnin viti að þau eigi að segja frá verði þau fyrir óþægilegri reynslu

Slysavarnir - Hjálmanotkun
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin geri sér grein fyrir mikilvægi þess að nota hjálm
  • Börnin kunni að setja á sig hjálm
+ - 2. bekkur

Tilfinningar
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin læri að þekkja mismunandi tilfinningar 
  • Börnin geti tjáð sig um tilfinningar sínar og líðan
+ - 3. bekkur

Verkefnabókin um 6H heilsunnar
Markmið fræðslunnar:

Hamingja - Tilfinningar

  • Börnin læri að þekkja eigin tilfinningar og líðan
  • Börnin læri um sambandið milli áreita, hugsunar og tilfinninga
  • Börnin geri sér grein fyrir mikilvægi þess að bera virðingu fyrir sjálfum sér og öðrum
  • Börnin læri að virða skoðanir annarra

Hollusta

  • Börnin læri að fjölbreytt fæði er undirstaða holls mataræðis
  • Börnin læri að velja hollar fæðutegundir
  • Hvetja börnin til að borða meira af grænmeti og ávöxtum, 5 á dag
  • Börnin læri um mikilvægi D- vítamíns

Hreinlæti

  • Börnin læri um mikilvægi handþvottar
  • Börnin læri að þvo sér um hendurnar

Hreyfing

Hvíld

Skjátækin

  • Börnin þekki hvaða áhrif skjátækjanotkun getur haft á heilsuna

Tannvernd

+ - 4. bekkur

Hamingja 
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin læri að þekkja tilfinningar sínar og viti að kvíðatilfinning sé eðlilegt varnarviðbragð líkmanns
  • Börnin þekki helstu merki kvíða
  • Börnin læri einföld bjargráð
  • Börnin kynnist núvitundaræfingum

Slysavarnir
112 dagurinn er þann 11. febrúar ár hvert og reynt er að hafa þessa umfjöllun um það leiti.
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin læri að nota leiktæki rétt
  • Börnin þekki helstu slysahættur á skólalóðinni og í nánasta umhverfi
  • Börnin viti hver eru fyrstu viðbrögð við slysum
  • Börnin læri að nota bílbelti rétt
  • Börnin geri sér grein fyrir hættunni sem öryggispúðar í framsætum bíla skapa fyrir þá sem ekki hafa náð tilskilinni hæð
+ - 5. bekkur

Samskipti
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin læri grunnatriði í góðum samskiptum
  • Börnin velti fyrir sér hvort sömu samskiptareglur gilda á netinu og í öðrum samskiptum
+ - 6. bekkur

Kynþroskinn
Markmið fræðslunnar:

Endurlífgun
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin kunni að bregðast rétt við hjartastoppi
  • Börin læri hjartahnoð og kunni að beita því
+ - 7. bekkur

Bólusetning
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin skilji mikilvægi bólusetninga
  • Kynna fyrir börnunum þá sjúkdóma sem verið er að bólusetja fyrir
+ - 8. bekkur

Hugrekki
Markmið fræðslunnar:

  • Nemendur þekki einkenni félagsþrýstings
  • Nemendur læri að bregðast við neikvæðum félagsþrýstingi

Líkamsmynd
Markmið fræðslunnar: 

  • Nemendur skilji að fólk hafi mismunandi vaxtarlag
  • Nemendur átti sig á mikilvægi góðrar sjálfsmyndar
+ - 9. bekkur

Kynheilbrigði
Markmiðið fræðslunnar:

  • Nemendur þekki og skilji hugtökin sjálfsvirðing, kynhneigð, kynvitund, kynlíf, kynmök og kynferðisofbeldi
  • Nemendur verði færir um að ræða sín á milli um málefni sem snerta kynlíf
  • Nemendur viti hvað getnaðarvarnir eru og þekki þær helstu
  • Nemendur kunni að nota smokkinn og viti að hann er eina getnaðarvörnin sem minnkar líkur á kynsjúkdómum
  • Nemendur þekki neyðargetnaðarvörnina og viti hvar má fá hana
  • Nemendur viti hvað kynsjúkdómar eru, þekki smitleiðir þeirra og einkenni
  • Nemendur viti hvernig forðast má kynsjúkdómasmit
  • Nemendur viti hvert eigi að leita ef grunur er um kynsjúkdómasmit

Bólusetning
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin skilji mikilvægi bólusetninga
  • Kynna fyrir börnunum þá sjúkdóma sem verið er að bólusetja fyrir
+ - 10. bekkur

Kynheilbrigði
Markmiðið fræðslunnar:

  • Nemendur hugi að þáttum sem stuðla að bættu kynheilbrigði. 
    Til umfjöllunar eru þættir eins og:
    • Sambönd
    • Ást, menning og trú
    • Ástarsorg
    • Kynferðislegar hugsanir
    • Samfarir, hvenær er maður tilbúinn
    • Samfarir, væntingar og mörk
    • Kynhneigð
    • Trans
    • Daður, áreitni, mörk og kynferðisofbeldi
    • Erótík, klám, list eða dónaskapur
    • Klámvæðing
    • Staðalmyndir

Geðheilbrigði
Markmið fræðslunnar:

  • Nemendur velti fyrir sér geðheilbrigði og líðan
  • Nemendur átti sig á tengingu hugsana, tilfinninga, hegðunar og líðan
  • Nemendur þekki helstu einkenni geðsjúkdóma
  • Nemendur viti hvert hægt er að leita eftir aðstoð
  • Nemendur þekki í bjargráð eins og  slökun og núvitund

Endurlífgun 
Markmið fræðslunnar:

  • Börnin kunni að bregðast rétt við hjartastoppi
  • Börin læri hjartahnoð og kunni að beita því

Ábyrgð á eigin heilsu
Markmið fræðslunnar:

  • Nemendur viti hvernig þau geta fylgst sjálf með eigin heilsu, t.d. með því að þreifa brjóst og eistu
  • Nemendur þekki starfsemi heilsugæslunnar og hvenær þau geta leitað þangað
  • Nemendur þekki hvar má finna öruggar upplýsingar um heilsu og þekki vefinn heilsuvera.is

Heilsueflandi viðtöl um lífsvenjur og líðan

Þegar skimanir fara fram í 1., 4., 7. og 9. bekk ræðir hjúkrunarfræðingurinn við nemendur um líðan og lífsvenjur. Markmið þessara viðtala er að styrkja vitund nemenda um eigið heilbrigði og líðan. Eins að geta gripið til úrræða ef vart verður við vanlíðan eða áhyggjur.

Grunnupplýsingar úr viðtalinu eru skráðar í rafræna sjúkraskrá heilsugæslunnar.

Skimanir

Skimað er fyrir ákveðnum heilbrigðisvandamálum og eru skimanir framkvæmdar í 1., 4., 7. og 9. Bekk. Þær felast í mælingu á hæð, þyngd og sjónskerpu. Nemendur í öðrum árgöngum eru skimaðir eftir þörfum.

Niðurstöður skimana eru skráðar í rafræna sjúkraskrá heilsugæslunnar og haft samband við foreldra/forráðamenn ef grunur er um heilbrigðisvandamál

Bólusetningar

Í 7. bekk er bólusett við mislingum, hettusótt og rauðum hundum og stúlkur eru bólusettar gegn HPV (Human papilloma veirum) sem geta valdið leghálskrabbameini.

Í 9. bekk er bólusett við barnaveiki, stífkrampa, kíghósta og mænusótt.

Áður en kemur að bólusetningu er sendur tölvupóstur til foreldra með upplýsingum um tímasetningu.

Hafið samband við skólahjúkrunarfræðing ef:

  • Nánari upplýsinga er óskað
  • Talið er að barn sé ekki að fullu bólusett
  • Óskað eftir því að barn sé ekki bólusett

Það er á ábyrgð foreldra að láta bólusetja börn sín.

Bólusetningar eru skráðar í rafræna sjúkraskrá heilsugæslunnar.

Þessi grein var skrifuð þann 21. ágúst 2017

Síðast uppfært 07. janúar 2020